Brief aan vader (Franz Kafka)

De beroemde brief van 95 bladzijden begint met ‘Lieve vader’. Het is ook het enige vriendelijke in de brief. De eerste zinnen zijn ‘ik ben bang voor je’ en ‘de angst die ik voor je koester’. Zijn vader is groter, sterker, zelfzekerder, praatvaardiger, ‘succesrijker’ dan hij. Hij is ook gemener en hypocrieter, zodat Franz niet alleen bang voor hem is maar feitelijk ook geen respect heeft. Zijn vader verstikte en vooral misprees hem. Dat ontzeggen van respect is de wijze waarop de zoon zich wreekt op de minachting die zijn vader hem toedraagt. Kafka zegt zelf dat hij ook zonder zijn vader onzeker en angstig zou geweest zijn, maar de volledig verstoorde relatie met zijn vader heeft alles fel versterkt.

Het boek is uitgegeven bij Athenaeum – Polak & Van Gennep, Amsterdam (1999). ik las het in juli 2005.

La Douleur (Marguerite Duras)

I""Ik vond dit dagboek terug in twee schriften uit de blauwe kasten in Neauphle-le-Cháteau. Ik kan me in het geheel niet herinneren het geschreven te hebben. Ik weet dat ik het heb gedaan, dat ik het ben die het geschreven heeft, ik herken mijn handschrift, herken tot in details wat ik vertel, ik zie de perk weer, het gare d' Orsay, de straten waar ik door liep, maar ik zie me niet bezig dit dagboek te schrijven. Wanneer zou ik het geschreven hebben, in welk jaar, op welke uren van de dag, in welk huis? Ik weet er niets meer van.

Wat wel zeker, duidelijk is, van deze tekst, is dat het me onvoorstelbaar lijkt dat ik hem schreef terwijl ik op Robert. wachtte.Hoe heb ik dit kunnen schrijven, dit ding dat ik nog niet kan benoemen en dat me bang maakt wanneer ik het herlees. Hoe ook heb ik deze tekst jaren kunnen laten liggen in dat huis op het platteland dat 's winters geregeld onder water kwam te staan.

 

De eerste keer dat ik me erom bekommer is na een verzoek van het tijdschrift Sorcières om een jeugdtekst.

De pijn is een van de belangrijkste dingen uit mijn leven. Het woord 'geschrift' past eigenlijk niet. Ik stond tegenover regelmatig volgeschreven bladzijden in een klein, buitengewoon regelmatig en rustig handschrift. Ik stond tegenover een reusachtige wanorde van gedachten en gevoelens waar ik niet aan heb durven komen en bij de aanblik waarvan de literatuur me met schaamte vervulde."

Het zijn de woorden van Marguerite Duras zelf. Het gaat over de dagen voor de terugkeer van haar man, Robert, uit Dachau. De angst trilt door in elke regel en elke bladzijde.

Duras schreef het in 1985. Ik las het 20 jaar later in een Nederlandse vertaling.  Ik kende Duras o.m. van de film 'L'amant' die zich in Indochina afspeelde en het verhaal is van een Chinees en een jonge française. 'La douleur' is ver van het sensuele exotisme van dedie film, gedraaid naar haar boek.

How Shakespeare became Shakespeare (Stephen Greenblatt)

Er is weinig precies geweten over het leven van de grootste Engelse dichter en wellicht één van de grootste ooit in de wereld. De auteur heeft gepoogd een reconstructie te maken van zijn leven aan de hand van gegevens uit zijn tijd. Hij tracht verklaringen te vinden voor bepaalde stappen die de dichter in zijn leven stelde in het licht van de toenmalige geschiedenis. Hij lukt daarin briljant. Hij analyseert het werk van Shakespeare om zijn persoonlijk leven te reconstrueren. De kleine kanten van de man worden ook blootgelegd o.m. zijn drang naar bezit en een adellijke titel. We zien de dichter met zijn volledig mislukt huwelijk en de dood van één zijner kinderen doorheen zijn verzen. We horen de pijn tot op de dag van vandaag:

Nee,nee, geen leven

Waarom wel leven in een hond,een paard,een rat,

en niet één adem jij? Nooit keer je weer,

nooit,nooit,nooit,nooit,nooit!

Ik las dit boek in een Nederlandse vertaling, uitgegeven bij de Bezige Bij in 2004. De lectuur beëindigde ik tijden de skivacantie in februari-maart  2005.

Bruidsbrieven (Dietrich Bonhoeffer)

Het boek is de briefwisseling tussen de grote theoloog Bonhoeffer en zijn verloofde Maria von Wedemeyer tijdens zijn gevangenschap in Berlijn tussen 1943 en 1945, tot zijn executie door de nazis.  Hij werd 39 jaar oud. Het merkwaardige is dat ondanks het grote verlangen er nooit radeloosheid is bij de geliefden. Wellicht heeft hun geloof hen een grote sereniteit gegeven. De ontroerende brieven brachten me een woord van Malraux in herinnering "La chose la plus importante entre les hommes et les femmes est la tendresse."

Het boek bevat ook na de brieven een verdere levensbeschrijving van Maria die een enorm levendige, mooie en fascinerende vrouw moet geweest zijn. Zij stierf in 1977 53 jaar oud.

Ik las het boek uitgegeven bij Ten have in maart 2005.

Memoires (André de Staercke)

André de Staercke was als jongeman kabinetschef van premier Pierlot tijdens de oorlog in London en na de Bevrijding in Brussel. Daarna werd hij privé secretaris en vertrouweling van de Prins-Regent tot diens aftreden in 1950. Tenslotte was hij 25 jaar lang onze ambassadeur bij de Navo. Hij schreef zijn herinneringen neer over een cruciale periode uit onze vaderlandse geschiedenis, vlak voor en vak na de Bevrijding. Het is een erg persoonlijk geschrift geworden dat vooral ongenadig afrekent met Koning Leopold III; een van zij felste uitspraken is dat men nooit mag vergeten dat de toenmalige Koning een Duitser was door de afkomst van zij moeder.  Feitelijk wordt Leopold beschreven als een sympatisant van Nazi-Duitsland. De Staercke was ook een bewonderaar en goede bekende van Churchill en de Porugese premier en dictator Salazar. Hun portretten maken ook deel uit van de memoires, naast een brutale beschrijving van Paul Van zeeland, gewezen premier en minister. Zijn memoires schitteren door hun mensenkennis en belezenheid maar  ook door groot subjectivisme.

Memoires over het Regentschap en de Koningskwestie, teksten en documenten uitgegeven door Jean Stengers en Ginette Kurgan – van Hentenryk, Lannoo, Tielt, 2003

Ik las dit boek in de winter van 2005.

De aanhef van het boek is zeer mooi:

Het is allemaal als een schaduw voorbijgegaan, als een gerucht voorbijgesneld. Zoals een schip dat het deinende water doorklieft: geen spoor laat het na, onvindbaar is het pad dat de kiel door de golven baant; zoals een vogel die voorbijvliegt door de lucht: geen teken van zijn vlucht laat hij achter, hij slaat de ijle lucht met zijn vleugelslag en splijt hem met de suizende kracht van zijn wiekslag, maar als hij voorbij is, is er van zijn tocht niets meer te bespeuren; of zoals een pijl die op het doelwit wordt afgeschoten: de doorsneden lucht herstelt zich dadelijk en vertoont geen spoor meer van het schot

Uit het Boek Wijsheid

Montedidio( Erri De Luca)

Het is het verhaal van een dertienjarige jongen in het Napels van het begin van de jaren zestig. Hij werkt voor de kost; zijn moeder is ziek en sterft; zijn vader is een zachtaardige noeste werker. De jongen luistert vooral naar Rafaniello, een wijze jood. Maria, een vroegrijp meisje verovert hem en wordt zijn soul-mate. Het boek baadt in een sfeer van magie en kwetsbaarheid. Elk hoofdstuk telt maar één tot twee bladzijden. telkens een toets en een parel.

Een roman uitgegeven in 2001 geschreven door een Italiaanse succesauteur. Ik las de franse vertaling bezorgd door Gallimard in juni 2005.

Een passage die me is bijgebleven is deze:

" Dus elke keer dat ik aan een gemis denk, Don Rafaniè, moet ik het aanwezigheid noemen? Precies, zo heet je ieder gemis welkom, je ontvangt het hartelijk"
Dus als u bent weggevlogen, moet ik u niet missen? Nee, zegt hij, als je aan mij denkt, dan ben ik aanwezig. Ik schrijf op mijn rol wat don Rafaniello heeft gezegd en wat het gemis helemaal ondersteboven heeft gegooid en nu is het veel beter. Hij doet met gedachten hetzelfde als met schoenen,hij legt ze omgekeerd op zijn bankje en repareert ze. "