21 posts categorized "Menselijkheid"

06/10/2008

INTERVIEW IN L'ECHO (JJ.DURE), 27 sept. 2008

«Je ne peux pas m'imaginer faire autre chose » ! C'est la réponse qui fuse lorsqu'on pose la question à Herman Van Rompuy des raisons de son engagement. Dès son jeune âge, il a baigné dans la réflexion politique avec son père, Vic Van Rompuy, entré en 1951 au service d'études du PSC-CVP de l'époque. Un centre d'études dont le directeur est un certain Robert Houben qui deviendra sénateur et ministre et une grande figure du parti social-chrétien. Lorsqu'Herman Van Rompuy devient directeur du Cepess en 1980, après un passage à la Banque nationale de Belgique et dans les cabinets ministériels du Premier ministre Léo Tindemans et du ministre de l'Économie Gaston Geens, Robert Houben est toujours là. À l'époque, il est âgé de 75 ans et avait créé le Centre d'études des institutions politiques avec pour thème la réforme de l'État. On retrouve, entre autres, dans ce groupe de réflexion, des figures marquantes comme Pierre Harmel, Arthur Gilson, le Comte Snoy et Paul Meyers, ancien Bourgmestre de Hasselt. « J'ai beaucoup appris en discutant avec eux. J'ai surtout pris connaissance du passé de la réforme de l'État. À l'époque, nous avons même publié des livres sur le confédéralisme », se rappelle Herman Van Rompuy. « Confédéralisme » : un mot dont la connotation inquiète les milieux francophones, mais aussi les défenseurs de la Belgique unitaire. Pourtant, notre interlocuteur tient à préciser qu'il n'est pas synonyme de séparatisme. « Je fais une grande distinction entre les deux. Lorsqu'on vit dans un système où il n'y a que des partis régionaux, on s'inscrit dans une logique de confédération. En partant des intérêts spécifiques des communautés, il est possible d'arriver à des accords. »
Son enfance, Herman Van Rompuy l'a passée à Sint-Stevens-Woluwe (on disait à l'époque Woluwe-Saint-Etienne) où il a appris le français… dans la rue, dès l'âge de 5 ans. Son père y était conseiller communal. Avec un grand-père qui avait été échevin à Betekom, l'actuel président de la Chambre a baigné tout jeune dans la politique. Pourtant, ce milieu n'était pas vraiment la tasse de thé de son père. « Il avait un jugement politique très équilibré, mais il n'était pas fait pour l'action. Son intérêt pour la chose politique était grand mais il ne souhaitait pas s'impliquer. Je pense qu'il était trop bon pour faire de la politique. Il n'aurait jamais pu endurer les attaques telles que celles que mon frère et moi avons subies », dit simplement Van Rompuy avant d'ajouter : « Le rêve de mon père était de devenir professeur d'université. » Un rêve qui va se matérialiser mais qui est la cause d'une grande rupture dans la vie du petit Herman. En 1957, une place de professeur est vacante à l'Université Lovanium de Léopoldville, qui dépend de l'Université de Louvain. Le père d'Herman Van Rompuy démissionne du centre d'études du PSC-CVP et la famille Van Rompuy quitte le village agricole de Sint-Stevens-Woluwe pour l'Afrique. « Ce fut pour moi un choc terrible. Je quittais l'école communale, mes copains, mes voisins pour l'inconnu. Dans la commune, tout le monde se connaissait et j'arrivais en Afrique, dans une grande ville ! » Pourtant, il va vite s'adapter et se passionner pour la politique communale… congolaise. Il a alors 10 ans. « A la maison, nous recevions le journal 'De Nieuwe Gids', aujourd'hui disparu et qui était une édition intellectuelle de 'Het Volk'. A Léopoldville, chaque semaine l'édition hebdomadaire de 'Het Volk' nous tenait informés des nouvelles du pays. » L'expérience congolaise de la famille Van Rompuy tourne court : un an après son arrivée, elle rentre en Belgique car le père est tombé malade.

Herman Van Rompuy retrouve alors ses amis et ses passions. On le voit, lors de la guerre scolaire, sillonner les rues en vélo en criant « Voor school en gezin » (pour l'école et la famille). A 16 ans, il adhère au CVP et crée sa première section locale. « Bien que fondateur, je n'en suis pas devenu président car j'étais trop jeune. On m'a chargé de la trésorerie. »
Quant à direce qui a produit le déclic politique, «franchement, je n'en sais rien, répond-il. J'ai toujours fait de la politique et je ne me vois pas faire autre chose. Je crois qu'en réalité, on ne fait pas de politique, on la découvre et cela devient une nature.»

Les passions d'Herman Van Rompuy ne se limitent pas à la seule politique.

Un de ses hobbies favoris est la lecture. Il est un fervent admirateur, entre autres, d'Eric-Emmanuel Schmitt dont il a lu pratiquement tous les ouvrages.

Mais le Président de la Chambre, qui écrit lui-même ses discours, est aussi amoureux de la poésie et il n'hésite pas à prendre la plume. Il suffit d'ailleurs de consulter son blog personnel sur le Net, pour y découvrir de petites poésies, mais aussi des articles plus fouillés. Il a récemment lu des poèmes sur Ring TV, la télévision de la province du Brabant flamand. Comme auteur, il en est à son huitième livre. Cette part de sa personnalité fait partie intégrante de l'équilibre personnel que recherche Herman Van Rompuy. Interview.

À plusieurs reprises, vous avez parlé d'équilibre. Cela s'applique-t-il aussi à votre action politique ?

En politique, il y a souvent des moments émotionnels et l'équilibre n'est pas toujours facile à trouver. Mais on y revient très vite. En tant qu'homme politique, il faut pouvoir compartimenter les choses. Lorsqu'on est dans la lutte, on ne devient pas un autre homme, mais il y a des règles à respecter. Une personnalité présente beaucoup d'ego, d'où la nécessité de compartimenter les choses sinon ce n'est pas viable. Il faut pouvoir gérer différentes facettes de sa personnalité, ce qui n'est pas aisé mais devient plus facile avec l'âge. Ce n'est ni de l'hypocrisie, ni de la schizophrénie, mais il arrive qu'en politique, on doive défendre des idées qui ne sont pas nécessairement siennes.»

Est-ce cette approche qui vous permet de vous consacrer à l'écriture et à la lecture ?

Quand j'écris ou que je lis, je suis complètement dans ce que je fais : je ne suis plus en politique. C'est une tout autre démarche. Si on n'a pas la faculté de se dédoubler, c'est impossible. Il faut pouvoir passer d'une sphère à l'autre sans que ce soit une rupture ou une fuite. Il faut d'ailleurs éviter à tout prix que ce soit une fuite car cela engendre des sentiments négatifs. Et ceux-ci donnent une vision trompeuse des choses. À vrai dire, il ne faut jamais se laisser emballer. De ce point de vue-là, je suis un bouddhiste.

Vous citez le bouddhisme. Votre foi est réelle. C'est une chose très personnelle. Influence-t-elle aussi votre action politique ?

La foi est devenue chez moi une deuxième nature. Elle est tellement présente de façon naturelle que je ne peux pas dire que cela m'apporte quelque chose. Cela n'entre pas dans mon esprit de prier lorsque je dois prendre une grande décision. Par après, je m'interroge toutefois. Le président Lincoln disait : « Dieu ne doit pas être de notre côté, mais nous devons toujours être du côté de Dieu ». Lorsque certains parlent de volonté divine, je me dis que nous la fabriquons nous-mêmes.

Napoléon a dit qu'une nation sans Dieu est comme un vaisseau sans capitaine. Vous partagez cette vue ?

Elle me semble dangereuse. On peut parfaitement devenir un saint sans Dieu. On peut vivre sans religion, mais pas sans spiritualité. L'homme doit reconnaître qu'il y a des choses qui le dépassent. Il doit avoir l'humilité de ce qu'il est, sinon il devient agressif. La spiritualité est très générique. C'est la recherche de l'absolu. Luc Ferry, pourtant non croyant, a écrit de très belles pages à ce sujet.

Mark Eyskens déclarait en début de semaine sur les ondes de la RTBF que si l'on est chrétien, on ne peut pas être nationaliste. Est-ce votre avis ?

Cela dépend de la définition qu'on a du nationalisme. Pour moi, le nationalisme c'est autre chose que la seule identité. C'est avant tout mes racines, mon prochain. L'identité est tout à fait naturelle, on se reconnaît dans ce qu'on connaît. Mais si on fait de l'identité, la seule valeur à défendre, on est très vite dans la différence par rapport à l'autre qui devient alors un ennemi. Selon moi, il y a deux sortes de nationalisme. L'un, positif : il s'agit d'être proche de son identité. L'autre est négatif : c'est l'agressivité envers celui qui est différent. Cela mène au racisme. Même le communisme était une sorte de nationalisme social prônant la disparition des classes. Cela dit, nous ne sommes pas des saints et nous restons des humains.

Selon vous, on peut donc être à la fois un bon nationaliste et quelqu'un de solidaire ?

Si l'on parle de la politique belge, il faut pousser la lucidité jusqu'au bout. Je l'ai dit aux francophones : « Si les transferts allaient du sud vers le nord et non l'inverse comme c'est le cas, seriez-vous prêts à discuter de solidarité ? » Je crois qu'il ne faut pas utiliser les principes pour défendre des intérêts personnels. On doit savoir dans quel jeu on joue. Pour un homme politique, c'est difficile car il dit être élu. Il lui arrive donc d'être le défenseur d'idées qu'il ne partage pas vraiment. Du moins jusqu'au point de rupture. L'important est de garder le respect de soi-même. Pour ma part, je ne suis ni fondamentaliste, ni inflexible. Je suis avant tout pragmatique. J'avoue que je suis parfois surpris de voir comment certains défendent certaines thèses à l'intérieur d'un cercle et l'inverse à l'extérieur.

Quel regard jetez-vous sur le « mal belge » ?

Je n'aime pas ce terme. Le « mal belge» comme vous dites, c'est autre chose que le seul aspect communautaire. Pour moi, le mal belge c'était la situation des années 80 où la Belgique avait un déficit budgétaire de 15 %. C'était le gouffre. Aujourd'hui, ce qu'on essaie d'obtenir, c'est de pouvoir faire vivre deux peuples sur une base égale, sans que l'un écrase l'autre. Il faut gérer le consensus. Jamais en Belgique, la Flandre, pourtant numériquement plus importante, n'a utilisé sa majorité parlementaire pour imposer quelque chose.

Pourtant, il y a quand même eu le vote sur la scission de l'arrondissement de Bruxelles-Hal-Vilvorde en commission à la Chambre ?

C'est vrai, car certains Flamands se disaient que cela n'avait jamais eu lieu et que donc, on pouvait pour une fois le faire. On ne doit pas le faire comme cela. Pour en revenir à ce que vous appelez le « mal belge », il y a pour moi deux raisons qui sous-tendent la situation actuelle. D'abord, il y a le respect de la culture et de la langue. Ensuite, il y a des raisons économiques. Pour le premier aspect, il ne faut pas occulter que l'histoire a joué un rôle. Le manque de respect de la langue flamande durant 100 ans par l'État a créé des frustrations. Certes, il ne faut pas les suivre aujourd'hui, mais il faut aussi ne pas occulter le passé ou faire comme si l'histoire n'existait plus. Lorsque j'étais ministre fédéral, jusqu'en 1999, il y avait au sein du gouvernement des collègues francophones qui ne parlaient pas le flamand et qui ne le comprenaient même pas. Ce n'est pas normal. Je reconnais qu'aujourd'hui, il y a une amélioration de ce côté.

La seconde raison du « mal belge » est économique. Avec un PIB 25 % plus élevé en Flandre qu'en Wallonie et un taux de chômage plus important au sud qu'au nord du pays, il faut nécessairement qu'il y ait à un moment une prise de conscience. Affirmer que les difficultés de la Wallonie proviennent du déclin industriel de celle-ci est un peu court.

Ne croyez-vous pas que le manque de dialogue entre communautés provient du fait que les hommes et femmes politiques des deux communautés ne se connaissent plus ?

C'est vrai, mais ce n'est pas un hasard. La scission des partis nationaux a eu lieu il y a déjà 40 ans. Cela fait donc deux générations de politiciens. En ce qui concerne le PSC, devenu cdH, et le CVP, actuel CD&V, même si nous étions séparés, il y avait des encore des contacts. On se voyait chez Arthur Gilson, où l'ambiance était franchement cordiale et où on a connu de bons moments de rigolade. Nous étions ensemble au gouvernement. L'opposition a fait éclater ces liens humains. Cela n'a pas aidé à avoir des contacts. Pour le CD&V, cela a contribué à la méconnaissance de l'autre. C'est dommage.

Le dialogue est donc difficile ?

Il faut savoir que les mentalités ont changé. Je vois cela avec mes enfants. En Flandre, on n'a pas besoin des Wallons. Culturellement, la Wallonie c'est l'étranger. La globalisation fait que l'anglais est plus important que le français. On voit toujours le monde à travers son propre point de vue. En Wallonie aussi. Je regrette par exemple que dans une grande partie des écoles de l'enseignement secondaire, le néerlandais ne soit pas la deuxième langue.»

Comment analysez-vous la situation actuelle ?

Nous sommes victimes de nos slogans. Le discours séparatiste a fait plus de mal qu'on le croit. J'ai souvent dit aux amis de la NV-A, « plus vous parlez de séparatisme, moins vous aurez de chances d'avoir le fédéralisme ». Mais je dis aussi aux francophones : « Plus vous refusez le fédéralisme, plus vous risquez d'avoir le séparatisme. » Ce qui m'énerve, c'est qu'on essaie de donner de la Flandre une image d'intolérance et de repli sur elle-même. Or, sur les valeurs fondamentales, il n'y a pratiquement pas de différences entre Wallons et Flamands.

Pour vous la Belgique existera encore dans 10 ans ?

J'ai dit à certains amis que la Belgique existe aussi pour des raisons négatives car le séparatisme engendrerait pas mal de problèmes très épineux. Ce n'est pas un divorce de couple. C'est beaucoup plus complexe : il faudrait scinder la dette publique, les chemins de fer, etc. Bref, cela conduirait à l'appauvrissement de tous et cela ferait fuir les investisseurs. Il faudrait des décennies pour s'en remettre ! On ne réinvente pas au XXIe siècle les frontières du XIXe siècle ! En clair, je ne crois pas à l'immobilisme, ni au séparatisme. Mais, la renaissance économique de la Wallonie est primordiale.

Le dialogue communautaire qui se prépare est donc celui de la dernière chance ?

Les séparatistes ont quitté la table des négociations. L'avantage est que, du côté francophone, il n'y a plus d'excuses pour éviter ou rejeter ce dialogue. C'est un risque que nous avons pris. Il faut en être conscient. Je dis aux francophones : « Saisissez cette opportunité, sans quoi on ne sait pas de quoi demain sera fait.» r

Jean-Jacques Durré

29/08/2008

INTERVIEW IN DE LIBRE BELGIQUE VAN 28 AUGUSTUS 2008(Francis Van de Woestijne)

Il y a des hommes politiques qui, lors de ces rencontres à bâtons rompus, vous font découvrir leur famille, vous guident dans les dédales de leur bibliothèque ou de leur cave à vin, vous révèlent un passe-temps inconnu (ah, ces concours de barbecue...) Passer une heure et demi avec Herman Van Rompuy, le président de la Chambre, c'est comme assister à un cours de philosophie avec un homme dont la passion est de lire et d'écrire. Un régal.

Lorsqu'il écrivit son premier livre en 1979 (il en est à son huitième et tient toujours un journal), il dénonçait déjà le matérialisme et l'individualisme. A l'époque, ses détracteurs le considéraient comme une bête curieuse qui ne parvenait pas à épouser son temps. Petit à petit, d'autres penseurs l'ont rejoint. De son côté, il a retrouvé la foi qui l'aide au quotidien à lutter contre le pessimisme. Aujourd'hui, à 60 ans, il cherche toujours à rapprocher les deux mondes : celui tel qu'il est et celui tel qu'on voudrait qu'il soit. Une recherche vers l'équilibre et la sagesse : "Etre bon, équilibré, cela exige souvent un long travail. On dit souvent qu'on est déterminé génétiquement, qu'il y a une très grande part de fatalité dans chaque homme. Mais on peut travailler à cette fatalité. L'équilibre, c'est une force intérieure. On doit avoir vaincu pour y arriver. Pas nécessairement avoir vécu des drames, moi je n'en ai jamais connu. Mais il faut avoir vaincu des courants qui sont en soi et qui vous poussent vers l'espoir ou le désespoir".

Dans cette recherche permanente, la foi a joué un rôle capital. Pourtant, la foi, il l'avait perdue, vers l'âge de 12-13 ans, sans trop savoir pourquoi et comment. Elle est revenue quand il avait 26- 27 ans, sans trop savoir pourquoi et comment. La foi... "Souvent je me pose la question, est-ce le résultat ou la cause. En tous les cas, pour moi, c'est une histoire d'amour qui dépasse largement la raison". Cette foi qui l'anime, le pousse sans cesse à s'interroger sur le sens de la vie. Quand il quittera la politique, s'il y a bien une chose qu'il veut continuer à faire, c'est témoigner que l'on peut travailler sur soi-même pour tenter de diminuer les sentiments négatifs que l'on a en soi, une lutte de tous les jours. "Moi, par exemple, je sais que je dois travailler à la tolérance, à la bonté. J'envie ceux qui ont cette démarche spontanée d'aller vers les autres, de les aider. Dans ce domaine, ma femme, par exemple, est bien meilleure que moi. Moi, cela me demande un effort d'aider les gens, de rendre visite ou de téléphoner à quelqu'un qui est seul. Je ne suis pas naturellement bon. En même temps, si je deviens meilleur, ce sera grâce à moi car je travaille plus qu'un autre pour être bon. D'autres ont ce don spontané. Mais les hommes politiques, eux, ont souvent tendance à se préoccuper d'eux-mêmes. Il faut avoir un certain ego pour faire de la politique. Un ego que l'on cultive car on est dans un monde très concurrentiel. Cela suscite des jalousies chez des gens qui veulent votre tête dans d'autres partis ou, le plus souvent dans votre propre parti..."

L'air de rien, Herman Van Rompuy livre ainsi une bonne partie de lui-même, de sa personnalité, de ce qu'il est, de ce qui le motive. Pourtant, parler de lui n'est pas vraiment dans sa nature : "Je déteste les gens qui parlent trop spontanément d'eux-mêmes. Je n'aime pas parler de moi et j'éprouve de la gêne à la place des gens qui se confient ainsi. Je trouve cela grotesque. L'entourage des hommes politiques est capital sinon on perd cet équilibre et on devient la caricature de nous-mêmes. Certains de mes collègues finissent par croire qu'ils sont importants. C'est invraisemblable. Moi, j'ai des fonctions importantes mais je ne suis pas important."

Ce débat sur le "d'où je viens", "qui suis-je", "où vais-je", on peut l'examiner sous toutes les coutures pendant des heures avec Herman Van Rompuy. Qu'on ne se méprenne pourtant pas. Si du côté francophone, certains le prennent encore pour un homme austère et triste, il y a longtemps qu'en Flandre on a découvert sa véritable face. Ce n'est pas un hasard si on lui a décerné la palme de l'homme politique doté du plus grand humour. "À nouveau, concède-t-il, je ne vais pas m'en vanter car c'est un don, une vitesse d'esprit dont on dispose et qui est parfois bien utile pour détendre l'atmosphère. Le sens de l'humour aide beaucoup. Quand on rit ensemble, on devient d'autres hommes, on relativise les problèmes. C'est le début de la cordialité. C'est un des grands problèmes actuels. Ces derniers temps, il m'est arrivé d'entrer dans des réunions et d'attendre 5 ou 10 minutes sans que personne ne parle. Chacun est plongé dans son Blackberry et on attend. C'est invraisemblable. J'ai souvent envie de quitter ces réunions car pour réussir une négociation, il faut une certaine connivence, une vraie complicité. Espérons que le manque d'humour ne soit pas un signe de médiocrité..."

Que fait donc Herman Van Rompuy pour se détendre ? On s'en doute, il lit énormément. De jeunes auteurs flamands comme Annemie Verbeeke ou Dimitri Verhulst. Parmi les auteurs francophones, il apprécie particulièrement Eric-Emmanuel Schmidt.

La musique ? Jamais. Herman Van Rompuy est un homme totalement insensible à cet art. Parfois il va à la Monnaie "pour faire plaisir à sa femme". C'est aussi elle (ne l'a-t-il pas rencontrée dans un avion au retour du Kenya ?) qui organise la plupart de leurs voyages, quand il accepte de quitter Rhode-Saint-Genèse, de renoncer à passer quelques jours dans leur petite villa à De Haan ou quelques heures à l'abbaye d'Affligem où il va se ressourcer en compagnie des moines. "Je ne suis pas un voyageur né. Ma femme voyage et moi, je voyage avec elle. Mais quand j'ai pris la décision de partir, ça va. Comme disait Brel : pour arriver en Chine, il faut quitter Vilvorde..."

Comme d'autres, Herman Van Rompuy estime avoir été très gâté par la vie : "J'ai été privilégié de tous les côtés. Il me reste à mourir jeune, ce sera l'unique malheur qui puisse m'arriver !"

09/07/2006

INTERVIEW MET HERMAN VAN ROMPUY IN DE STANDAARD VAN 4 JULI 2006: “IK BEN GEEN RELIGIEUZE TOERIST” (DOMINIQUE MINTEN)

Vier keer per jaar trekt

Herman Van Rompuy

zich een dag terug in de abdij van Affligem. ,,Die dagen zien er altijd hetzelfde uit. Ik arriveer rond tien uur. Ik volg de officie, ik eet met de monniken, ik praat en drink koffie met de oude en de nieuwe abt, ik trek mij terug in mijn kamer waar ik wat lees, ik maak een wandeling door het park, rond zes uur eet ik opnieuw met de monniken en daarna vertrek ik naar huis. Behoefte om hier meerdere dagen te overnachten heb ik niet.''

,,Het is bijna tien jaar geleden dat ik naar Affligem ben beginnen komen. Ik zat nog in de regering. Een kabinetsmedewerker kende de abt goed. Hij heeft mij warm gemaakt voor Affligem. Affligem is, samen met Grimbergen, ook de bekendste abdij uit mijn streek. Vandaar dat de keuze snel gemaakt was. In de jaren tachtig was ik wel een paar keer in de trappistenabdij van Achel geweest, omdat ik daar toen een monnik had leren kennen.''

,,Dat ik geregeld naar de abdij kom, heeft niets te maken met een plotselinge bekering. Ik ben geen Paulus die van zijn paard gebliksemd is. Het gevoel voor het religieuze heeft altijd in mij gezeten, maar het is lange tijd slapend geweest. Het geloof liet mij zelfs onverschillig. Maar eind jaren zeventig is de belangstelling opnieuw wakker geworden. Mijn bezoek aan de abdij lag gewoon in de lijn der dingen.''

,,Eigenlijk is de verklaring waarom ik naar hier kom, heel simpel: ik voel mij hier thuis en zich ergens thuis voelen is toch een basisbehoefte van de mens. Het is niet zozeer het discours' van de monniken dat mij aanspreekt - tijdens de maaltijden wordt zelfs niet gesproken - maar het is de architectuur van de abdij, de mooie, wijde gangen in rode baksteen, de moderne kapel. Ook de diensten zelf waarin vooral psalmen worden gezongen - nee, meezingen doe ik niet - spreken aan. Eigenlijk ademt alles het sacrale.''

,,Sommigen zullen denken:

Herman Van Rompuy

zoekt er zichzelf, maar dat is absoluut geen drijfveer. Die fase ligt achter mij. Voor mij zijn deze bezoeken ook geen rustpunten. Die momenten van rust moet je eerder verworven hebben. Mijn teller staat niet op nul als ik hier aankom, om vervolgens met de teller op honderd weer te vertrekken.''

,,Wel zoek ik hier een religieuze ervaring. Eigenlijk zoek ik zelfs God. Dat klinkt misschien een tikkeltje dramatisch, maar zo bedoel ik het niet. Het is zeker geen zwaar gevoel dat op mij valt. Wat die ervaring van God dan wel is? Dat blijft moeilijk uit te leggen, maar het is een ervaring die het rationele overstijgt. Pas op, ik heb geen gave voor mystiek. Zover gaat het ook weer niet. God is voor mij niet de Almachtige, maar de Vader. Niet mijn gelijke, maar mijn familie.''

,,Hoe dit beeld past bij dat van de zakelijke, rationele politicus? Iedereen leeft toch voor een stuk een gecompartimenteerd leven? In de politiek leeft men volgens andere wetten dan in zijn privé-leven. De kunst van het leven bestaat erin harmonisch om te gaan met die verschillende aspecten van je persoonlijkheid. Je moet ervoor zorgen dat ze niet met elkaar conflicteren. Met de jaren ben ik erin geslaagd tot bevredigende combinaties te komen.''

,,Toch is het ook niet zo dat ik plots een ander mens ben als ik de abdij binnenstap. Zo gefragmenteerd is mijn leven nu ook weer niet. Dan zou ik slecht bezig zijn. Ik maak elke dag wel even tijd voor een moment van bezinning en nadenken. Te midden van drukke bezigheden kan ik makkelijk afstand nemen. Ik plak niet aan de actualiteit, ik kan altijd een zekere afstand bewaren. Het is wel zo dat het gebouw en de stilte op dat vlak versterkend werken. Mijn bezoeken aan Affligem overstijgen zeker het niveau van het curiosum. Ik ben geen religieuze toerist. Het religieuze is gewoon een aspect van mijn leven.''

,,Wat beschouw ik dan als religie in mijn leven? Ik heb een sterk ontwikkeld gevoel voor vergankelijkheid. Zoals sommige dichters dat ook hebben. Ik heb helemaal niet de pretentie een dichter te zijn, maar ik herken hetzelfde gevoel bij sommige dichters. Ooit sprak ik met Eddy Van Vliet. We kenden elkaar helemaal niet, maar ik vertelde hem dat vooral de melancholie in zijn gedichten mij trof. Hij schrok toen ik dat zei, maar hij bevestigde dat dat gevoel het wezenlijke van zijn gedichten vormde.''

,,Tegelijk leg ik mij niet neer bij die vergankelijkheid.

Elke

vezel in mijn lichaam verzet zich er tegen. Terwijl volwassenheid juist betekent dat je leert leven met de vergankelijkheid, maar dat is dan de rebel in mij. Ik voel mij aangetrokken door het duurzame, door het eeuwige.''

,,Zit er een monnik in

Herman Van Rompuy

? Mijn dochters zeggen dat soms, maar ik heb zeker geen roeping. Er zit misschien een stukje monnik in mij, maar het is ruim onvoldoende ontwikkeld om er een leven van te maken. Deze mensen leven in onthechting van het ik. Dat zit niet in mij. Ik heb weliswaar geen jumbo-ego dat nodig is om premier te worden, maar mijn ego is wel voldoende ontwikkeld om in de politiek mee te draaien.''

domi;

Nee, een lijstje met actiepunten tegen lastige momenten of tegen een inspiratieblock' heeft

Herman Van Rompuy

niet. ,,Trouwens, wat is inspiratie? Mijn actieterrein is de politiek. Daar word je, zeker als je in de regering zit, in hoge mate geleefd. Heb je vandaag geen inspiratie, dan staat er morgen wel een ander, dringend probleem op de agenda.''

,,Inspiratie om problemen op te lossen krijg je toch in eerste plaats door goed te luisteren. Je zet je antennes helemaal open. En daarna fungeer je een beetje als een trechter: uit alle voorstellen en mogelijke oplossingen selecteer je het beste idee. Je moet daarvoor ook momenten inbouwen van afstand nemen: reculer pour mieux sauter.''

,,Ik hou ook een internetdagboek bij. Dat wordt verstuurd naar 1.500 e-mailadressen. Om die stukjes te schrijven heb je natuurlijk inspiratie nodig. Ik heb al gemerkt dat de beste ideeën tijd nodig hebben om te rijpen. Je moet niet vijftien minuten na een incident je mening klaar hebben. Soms is het beter enkele dagen te wachten en de grote lijnen te blijven zien.''

,,Het blijft mij verbazen hoe bij een dramatische gebeurtenis zoals de moorden in Antwerpen heel tegenstrijdige verantwoordelijkheden worden gelegd. Soms wordt een hele bevolkingsgroep met de vinger gewezen, in andere gevallen is het de schuld van een losgelagen individu. Het valt mij op dat de ene kiest voor het individu en de andere voor een hele groep, naargelang het goed uitkomt. Wie afstand neemt, kan dat soort tegenstrijdigheden signaleren.''

,,Rituelen heb ik niet, maar ik hou wel van ijkpunten. Zij geven structuur aan het leven.

Elke

zondag ontbijten we met het hele gezin. Wat er de dag ervoor ook gebeurd is, om tien uur luidt de bel en wordt iedereen aan tafel verwacht. Dat gevoel voor zondag zal mijn kinderen altijd bijblijven.''

15/06/2006

WHO'S NOT AFRAID ?

We leven in een gevaarlijke maatschappij, is de indruk bij velen. Je zoon wacht op een vriendin in een station en wordt er vermoord. Je leest een boek op een bank en je wordt neergeschoten. Je kinderen spelen (te laat!) op een kermis en plots zijn ze verdwenen, weg, misschien voorgoed.

Telkens stelt men zich vragen. Wordt de jeugdcriminaliteit wel voldoende aangepakt ? Hoe is het mogelijk dat men zomaar wapens in een winkel kan aanschaffen als ging het om een brood ? Hoe komt het dat seksueel delinquenten zonder voorwaarden en zonder verdere opvolging en begeleiding vrij worden gelaten ?

De onzekerheid is op tal van vlakken (werkgelegenheid, gezin, zingeving, normen en waarden) al zo groot. In een gemediatiseerde samenleving wordt elk dramatisch gebeuren uitvergroot en krijgt dus een nog veel grotere weerklank.

Misdrijven zijn er in alle tijden. Alle risico's wegnemen kan zelfs niet het beste beleid (dat er niet is). Maar intussen staan mensen hulpeloos langs de kant toe te zien.

De zon en Koning Voetbal zijn niet voldoende om zorgeloos te worden.

26/05/2006

DE GEWIJDE STILTE



De Stille Mars in Antwerpen doet nadenken over wat stilte betekent. Velen zien er een teken in van machteloosheid of van verdriet. Een ‘doodse’ stilte. Het zou ook kunnen een een uiting zijn van ingehouden woede. Stilte voor de storm. Stilte kan ook gelatenheid zijn. Maar stil zijn kan ook staan vooor bezinning. In de eucharistievieringen van de jongste jaren voegt men een minuut stilte in bij wijze van bezinning, die elk invult op zijn eigen wijze. Het is een verademing tegenover de liturgie van zingen en lezen die sedert een veertigtal jaren domineren. Een andere verfrissende kleine vernieuwing is dat men zijn buren in de kerk de hand reikt voor een vredeswens. Zo is er een contact tussen onbekenden. Merkwaardig is dat je in de de kerk dan alleen lachende gezichten ziet. Sociaal kapitaal noemt men dat nu.

De samen-leving heeft ook behoefte aan stilte temidden van het geraas en gedaas. De stilte maakt van iemand geen ander mens. Het lawaai vervreemdt de mens precies van zichzelf. De stilte is daarom meer vrouwelijk. Het roepen meer mannelijk.

Na de moorden in Antwerpen brak onmiddellijk het gekrakeel los. Even zwijgen was wellicht meer op zijn plaats geweest. De stilte confronteert iedereen met zichzelf.  De stilte wijst vanzelf de verantwoordelijken aan. In de stilte drijft de waarheid boven. In het roepen en schelden zijn de ‘kinderen van de duisternis’ bedrevener dan de ‘kinderen van het licht’.

Onze samenleving zal langer dan men denkt de pas inhouden. De storm van het leven zal ons wel opeisen, maar we zijn niet helemaal meer dezelfden na de vreselijke maanden april en mei. Het is een slechte lente. De natuur heeft het dezer dagen ook begrepen. 

22/05/2006

"EIGEN IK EERST"

Vlaanderen raakt er maar niet uit. De drama's in Brussel, Antwerpen en elders schudden onze samenleving door mekaar. Van meetafaan werden er meer schuldigen gezocht dan oorzaken. De dag daarop reeds werd door de eerste minister zelf de partijpolitiek ingeschakeld. Het eindigt in een debacle. Zoals Dedecker onmiddellijk alle Marokkanen schandvlekte na de moord in het Centraal Station ging zijn opponent De Gucht nu in de fout : alle Belang-kiezers, één vierde van de Vlamingen, is schuldig. Telkens werd dat uitgebazuind als : 'ik durf luidop zeggen wat velen denken. Gedaan met de hypocrisie. Ik zeg de waarheid.' Die verwaandheid levert maar één gekende politieke winnaar op. Bovendien brengt het de reflectie over de oorzaken van deze drama's geen millimeter dichter.

De begrippen worden ook door mekaar gehaald. Alle mensen die zich onveilig voelen en bang zijn, worden racisten genoemd. Racisme is in de eerste plaats een ideologie : mijn ras of mijn godsdienst is superieur aan de andere.

Natuurlijk zijn er zo'n lieden, ook in de politiek. Maar het grootste deel van de mensen die gevoelig zijn voor alles wat met multi-culturaliteit te maken heeft, zijn gewoon onzeker en bang voor hun veiligheid, hun job of hun sociale zekerheid. We moeten de oorzaken van die angst wegnemen. Dat is geen gemakkelijke opgave in een Vlaamse samenleving die al sedert eeuwen wantrouwig staat tegenover 'vreemden' (cfr. mijn dag-voor-dag van woensdag 17 mei op mijn weblog).

De reflectie moet ook gaan over een nog verderliggende oorzaak m.n. over geweld in onze samenleving, ook bij autochtonen. Waarom is er een toenemend verbaal en fysisch geweld ? Daarom is men onverdraagzaam, ook onder 'blanken' ? Kijk maar naar het verkeer of naar burenruzies, waarop men snel naar de rechter stapt. Geweld komt uit ego's die naar niemand meer kijken. De loutere emancipatie van het individu eindigt in agressiviteit als ze niet ingekaderd wordt in respect voor de andere en verbondenheid met de andere. Misschien zouden de libertijnen daar best wat langer over nadenken.

Onverdraagzaamheid gaat veel verder dan alleen maar tegenover migranten. De grote verdedigers van de klassieke verdraagzaamheid pleiten voor individualisme. 'Eigen ik eerst' leidt echter tot 'eigen volk eerst'.

19/05/2006

OP HET KRUISEN VAN DE WEGEN

Elk leeft zijn eigen leven. In zijn beroep of met zijn bezigheden. In zijn gezin, met familie, in zijn vriendenkring. Het publieke leven is niet dé grote bekommernis. Het politieke nog minder. Het partijpolitieke nog minder.

En toch is er een tijdgeest of, beperkter, een algemeen klimaat in de samenleving. Soms is er alleen een mode of een 'hype'.

Dezer dagen kan men er in Vlaanderen niet om heen dat er ontreddering is door een opeenvolging van dramatische of frappante gebeurtenissen. Men wordt geslingerd tussen een gevoel van enerzijds samenhorigheid en mededogen en anderzijds van vrees voor de andere en vijanddenken. De moord op Joe Van Holsbeeck maakte eerst een golf los van een hang naar meer veiligheid en afkeer voor kleine en grote criminelen, meestal aan vreemdelingen toegeschreven. Daartegenover stond de sereniteit van vader Van Holbeeck. Bij het kerkasiel stond een houding van edelmoedigheid van priesters, leken en bisschoppen tegenover de harde, 'verantwoordelijke' houding van de meeste politici en een flink deel van 'de mensen'. Bij de moorden in Antwerpen was het geen daad van maar tegen vreemdelingen. De crimineel was een blanke Vlaming. De waardige houding van de families was ook hier bewonderenswaardig.

Moeten we hard of zacht zijn in de zin van hardvochtig (of dus gericht op zichzelf) of zachtaardig (en dus gericht op de andere) ? Zitten 'wij' fout of de anderen ? En zo ja, welke anderen ? Wie is er schuldig aan wat misloopt in onze samenleving ?

Aan die vragen en aan de ontreddering bij het beantwoorden ervan, ontsnapt niemand.

17/05/2006

IN EIGEN HART KIJKEN

Bij alle 'verklaringen' over de vreselijke moorden in Antwerpen hoor ik veel sociologische verklaringen en te weinig psychiatrische, in hoofde van de moordenaar zelf. Maar in die sociologische verklaringen gaat men vrijwel nooit tot het hart van de samenleving zelf: "wat denken en voelen wij?" Dat is precies de ondertitel van het boek van Jan Kerkhofs "De Europeanen en hun waarden" (Davidsfonds, 1997). Wat leeft er bij 'de mensen' over samenleven met mekaar? Het Europese waardeonderzoek van 1981 en 1990 - dus voor de echte opgang van extreemrechts in Vlaanderen - leert ons heel wat bij dat kan bijdragen tot een gezamenlijke bezinning over waar we met zijn allen naartoe willen.

De EVS-enquête (European Values Study) vroeg op de reeds vermelde lijst van personen die men liever niet als buren heeft ook naar de houding tegenover moslims, hindoes, joden, mensen van een ander ras of religie en gastarbeiders. In het algemeen zijn de jongeren, de hoger geschoolden, de regelmatig praktiserenden en de overtuigde atheïsten toleranter dan het gemiddelde van de bevolking. Wat de moslims betreft is in West-Europa België (met 26%) het negatiefst ingesteld (Brussel 33%, Vlaanderen 26% en Wallonië 24%), gevolgd door Duitsland (20%). In België zegt ook 16% liefst geen hindoes als buren te hebben en 13% geen joden.

Tabel: wensen liefst niet als buren te hebben. (West-Europa en Zuid-Europa, België, EVS, 1990 in %)

West-Europa en

Zuid-Europa

België

VL

W

BR

Moslims

16,5

26

26

24

32,5

Gastarbeiders

13

21

24

16

19

Hindoes

11

16

18

14

12

Mensen van ander ras

10,5

17

20

14

14

Joden

9

13

15,5

10

12

15/05/2006

EEN MORELE CRISIS

De mens is van nature geen Barmhartige Samaritaan noch een moordenaar. “L’homme n’est ni ange ni bête” (Pascal). Hij heeft mogelijkheden in zich om zowel het beste als het slechtste in zich boven te halen. Wat er bovendrijft hangt af van zijn ‘genen’, zijn sociale en culturele omgeving en van zijn eigen wil. Dat maakt ook een mens en zijn gedrag zo ondoorgrondelijk. Dat maakt ook de ‘verklaring’ van de moorden in Antwerpen en elders zo moeilijk.

Eenvoudige ‘oplossingen’ zijn er niet. Verbied de wapens en het Vlaams Belang en de zaak is opgelost. Het extreme simplisme komt natuurlijk van extreem-rechts zelf.

Geweld is een uiting van onmacht. Mensen die geen vertrouwen hebben in zichzelf of in anderen, mensen die zich ‘niemand’ voelen grijpen naar geweld. Om zelf iemand te zijn moeten ze iemand anders eronder krijgen. Voor hen is het slachtoffer geen andere mens meer maar ‘iets’. Dat waren de Joden in de nazitijd. Geweld gaat uit van mensen die verstrikt zijn in zichzelf. Extreem geweld is zelfs een vorm van zelfvernietiging of van doodsdrang. In zekere ziin zijn de moorden een vorm van zelfmoord waarbij de dader ook anderen in zijn val meesleept. Geweld welt op bij mensen zonder hoop. Bij mensen die niet meer kunnen relativeren en wat hun overkomt geen plaats meer kunnen geven.

Maar wat lag er aan de oorsprong van dat verlies aan geloof in het eigen leven en dat van anderen? En als we het niet goed weten, wat kunnen we doen om dat te vermijden in gevallen waarvan we vermoeden dat ze kunnen gelijkaardig zijn? Het belang van opvoeding naar normen en waarden (goed en kwaad), het belang van zingeving van het eigen bestaan ( zijn en niet-zijn) zijn fundamenteel. Opvoeding is niet meer het monopolie van gezin en school maar evenzeer van de audio-visuele media, van het internet, van vrienden e.a. Wat er gezegd en getoond wordt is zonder controle. Alles kan en alles mag.

Geweld is niet alleen een zaak van daden maar ook van woorden. Er is het verbale geweld. Dat werd al eerder gezegd bij de moord op Pim Fortuyn en Theo Van Gogh.. Onze samenleving is ook op dat vlak verruwd. Alles kan en mag zgz. gezegd worden. Dat is niet zo. De grens is het respect voor de ander. Dat is geen wetenschappelijke of geen wettelijk grens maar ze bestaat. We ontdekken die echter alleen pas als ze tragisch wordt overschreden. Alle publieke verantwoordelijken -in de politiek en daarbuiten- moeten ‘op hun woorden letten’ en op de beelden die ze tonen. Ook de tegenstrever moet met respect behandeld worden. Geweld begint bij woorden en eindigt met een geweer, een mes of een vuistslag zoals we de voorbije weken mochten ervaren.

Vlaanderen bevindt zich vandaag in een morele krisis. Wie had er gedacht dat dit bij ons mogelijk was? En het is zelfs mogelijk dat dit niet het laatste drama is. Het is een crisis die te vergelijken is met die in Wallonïe en bij ons na Dutroux of in Nederland na Fortuyn of in Zweden na de moord op minister Anna Lindt. Een periode van reflectie of bezinning is echt op zijn plaats. Waar gaan we naartoe? De meest elementaire van alle vragen. De zijns-en de zinsvraag.

17/03/2006

ECONOMIE EN GELUKKIG ZIJN

In Knack van deze week verscheen een enquête van Delta Lloyd en XGM (marketing) over het maatschappelijk klimaat. Op de vraag of “het ondernemingsklimaat in België aanzet om te ondernemen” antwoordt 68 pct. (niet akkoord), 13 pct. (akkoord) en 19 pct. (geen mening). Die uitslag staat in schril contrast met de zeer goede winstcijfers van tal van bedrijven, kleine zowel als grote. Blijkbaar heerst er de volgende stemming: het gaat goed bij mij dankzij mij en ondanks de anderen (de overheid). Het is typisch voor de tijdgeest, niet beperkt trouwens tot het bedrijfsleven. Het is tekenend voor een negatieve opstelling (‘verzuurd’), vol wantrouwen voor de buitenwereld, trouwens niet beperkt tot de overheid. Wantrouwen is alom verspreid.

Een andere illustratie hiervan vond ik in een Amerikaans onderzoek. Mensen die met vertrouwen door het leven gaan, zijn meestal ook actief op de beurs en omgekeerd. Welnu, in België is de participatiegraad erg laag : slechts 5 pct. van de Belgen bezat in 1999 individuele aandelen, drie keer minder dan het steekproefgemiddelde.

De Amerikaanse academici zeggen dat de beurzen beter hun rol kunnen spelen in landen met een hoog vertrouwensniveau bij hun inwoners. ‘De Tijd’ schrijft : “De Belg moet wat meer vertrouwen krijgen in zichzelf en zijn medemensen. Hoe dat laatste moet worden verwezenlijkt, is een open vraag.” Het gaat inderdaad verder dan economie en politiek. Het toont goed aan – wat ik al vele jaren beweer – dat een economie niet kan bloeien zonder een bevolking die hoopvol, positief en ‘gelukkig’ is. Ondernemen doe je niet uit verbittering. De factor ‘happiness’ (Richard Layard) zal ook onze economische toekomst bepalen.

24/02/2006

"ELKE VREEMDELING TELT"

Gisteren schreef ik een stukje over ‘Elke mens telt’. Over het unieke van elke persoon en tegen veralgemeningen als dé politiek of dé burger, dé islam. Vandaag staan de kranten vol over de houding van VB-volksvertegenwoordiger Guido Tastenhoye over een illegaal gezin uit Kazachstan. Het is een goede illustratie van mijn stelling : dé vreemdeling bestaat niet. Zelfs degenen die principieel vijandig staan tegenover migranten in onze landen, nemen het op voor de vreemdeling die ze kennen. Dat is natuurlijk een contradictie maar het leven en samen-leven is een aaneenrijgen van paradoxen en echte tegenstellingen.

Dat dit het Vlaams Belang moet overkomen, is niet abnormaal. Er is bij hen een enorme contradictie tussen hun programma en wat hun kiezers willen. Hun kiezers zijn niet separatist, niet republikein, niet erg katholiek en zeker niet liberaal. Alleen op het vreemdelingenthema was er minder spanning tussen basis en top. Maar dat blijkt nu ook genuanceerder te liggen.

De grootste vijand van grote beginselen zijn mensen. De grootste vijand van een ideologie is de werkelijkheid.

Principes worden afgekondigd tot men ziet dat onder de mensen ‘gemenst’ wordt. Ideologieën sneuvelen omdat ze omdat ze niet normaa toepasbaar zijn.

23/02/2006

ELKE MENS TELT

Onlangs stelde iemand me een vraag na een spreekbeurt. Zonder boos opzet sprak hij over dé politiek en dé politici. Ik moest de neiging onderdrukken om zelf boos te worden, gewoon omdat hij veralgemeende. Dé politicus bestaat evenmin als dé burger, dé Vlaming, dé Marokkaan, dé islam. Nooit is de wereld zo verscheiden geweest. Wij behoren wel allen tot een groep. Dat is onze identiteit maar er is ook het onherleidbare en unieke in elke mens. Veralgemeningen zijn het begin van populisme en fanatisme.

De islam-soennieten wilden dé sjiiten treffen door één van hun belangrijkste heiligdommen gewoon op te blazen. De Deense cartoons verzinken in het absolute niet bij deze misdaden. Dé soennieten wreken zich nu op dé sjiiten. Soms zijn geestesgenoten grotere vijanden dan ideologische andersdenkenden. Zo moordden katholieken protestanten uit en omgekeerd. Zo roeide Stalin de andere communistische strekkingen uit. Zo bevochten anarchisten in de Spaanse burgeroorlog de communisten en omgekeerd. Wie men was, had geen belang, wel wat men was.

De echte verdraagzaamheid begint met het erkennen van elke mens als mens. Het is een eenvoudig beginsel. Het vergt enige afstandelijkheid en inspanning. Het makkelijkste is ‘zich laten gaan’. De cultuur moet zich soms keren tegen de natuur.

17/02/2006

DE WERKELIJKHEID EN DE MENSELIJKHEID

Ik las onlangs dat de Nederlandse socialisten (genoemd : sociaaldemocraten) voor de spanning staan tussen culturele diversiteit en solidariteit. M.a.w. met wie is men solidair ? Met allochtonen, met andere volkeren, met ontwikkelingslanden ? Het is geen toeval dat het Belang de eerste arbeiderspartij in Vlaanderen is !

Op een andere plaats las ik dat liberalen aarzelen tussen openheid en verdraagzaamheid. Om economische redenen willen ze bijv. de grenzen volledig openstellen voor werknemers uit de nieuwe EU-landen. Tegelijk dragen ze de tolerantie hoog in het vaandel. Maar hoe opener, hoe meer gediversifeerd cultuur en godsdienst en hoe groter de kans op wrijvingen, conflicten en onverdraagzaamheid.

Christenen worstelen dan weer met de spanning tussen algemene normen en de concrete mens en situatie. De katholieke moraal kent de spanning tussen hoge (haast onbereikbare) idealen en een pastoraal van mededogen voor degenen die aan die hoge verwachtingen niet kunnen beantwoorden. Die tegenstelling kwam goed tot uiting in de recente discussie over de rechten van illegalen in ons land. Hoe humaner men is voor enkelen (die op steun van autochtonen kunnen rekenen) hoe inhumaner men tegenover anderen is (die alleen staan). Hoe harder de wet wordt toegepast, hoe onrechtvaardiger men is tegenover mensen die te goeder trouw zijn.

13/01/2006

BACK TO BASICS

Er is een afgrond van verschil tussen de wetten van de 'wereld' (geld, macht en succes) en die van de 'eeuwigheid' (goedheid en waarheid), tussen uiterlijk vertoon en resultaten, tussen gedrag en innerlijke overtuiging. Wie teveel in de ene leeft, vervreemdt van de andere.

De zgn. politiek moet in 'beweging' zijn, vertelde men mij destijds. Rechtvaardigheid moet niet alleen geschieden, ze moet ook zichtbaar zijn. Dat was het parool in de politieke Dutroux-periode. Het is het omgekeerde van het haast bijbelse woord 'Doe wel en zie niet om'.

Het 'activisme' is actief op alle niveaus van de samenleving. Een zanger(-es) moet regelmatige 'hits' maken. Een krant primeurs. Een politicus 'nieuws'. Je bestaat in de mate dat je beweegt. De vraag is niet 'wat laat ik achter' of 'wat blijft er over van mijn actie', maar 'ben ik goed bezig ?'.

Natuurlijk kan men beide doen, maar het is uiterst zelden. Ik dacht daaraan toen ik hoorde dat de Premier bezig was met de 'XII werken van Hercules'. Even grotesk als belachelijk, zoals de 'Copernicus'-hervorming, genaamd naar de meest ingrijpende wetenschappelijke visie samen met de evolutieleer van Darwin. Zelfs de vergelijking * die ik zou kunnen maken * met Don Quichotte zou 'grotesk' zijn want dat is één van de grootste romans uit de wereldliteratuur; daarom maak ik ze ook niet.

Als we al eens zouden beginnen met onze job te doen. Zorgen dat de begroting echt in orde is en niet een vorm van schriftvervalsing. Zorgen dat onze bedrijven echt concurrentiekrachtig zijn (en niet eerst het probleem vanuit Hong Kong negeren zoals twee maand geleden en nu tot topprioriteit uitroepen). Zorgen dat de fiscale en sociale wetten echt worden toegepast en overtreders gestraft, enz.

Back to basics. Het is de enige manier om vertrouwen te geven, zeker na weer een week waar veel vertrouwen verloren ging.

12/01/2006

RESPECT

Misschien is de tijd van de ideologieën voorbij maar niet die van de ‘waarden’. Een waarde heeft altijd betrekking op de andere (mens). Zonder die referentie, zonder die primauteit van de andere, is er geen sprake van waarden.

De democratie is ook een waarde op zich maar is een formeel kader waarbinnen waarden kunnen beleefd worden. Soms heb ik de indruk dat er alleen nog een grote consensus bestaat over een democratisch kader en haast niet meer over wat het democratisch bewustzijn, d.w.z. waarden (d.w.z. de referentie naar de andere), levendig houdt.

Respect is zo’n fundamente vraag. Het is een goede uitdrukking van de ‘rechten en plichten’-moraal. Ik heb recht op respect maar ik heb ook de plicht respect te hebben voor de andere. Echt samen-leven begint met respect. Het kan er niet bij blijven. Het is immers te defensief, maar het is essentieel. Het ontbreekt aan respect in onze samen-leving. Daarom is het ook soms nauwelijks nog een samen-leving of een maatschappij !

Respect heeft betrekking op alles wat met identiteit te maken heeft: taal, cultuur, geaardheid, opvattingen, godsdienst, fysieke levenswijze. Zoals gezegd is het een tweerichtingsverkeer. Respect moet afdwingbaar zijn door de wet.

‘Respect’ is een idee in opgang omdat de praktijk ervan in neergang is. In Groot-Brittannië kent men sedert geruime tijd de zgn. asbo’s (anti-social behavior order), vonnissen van rechtbanken die mensen straffen die overlast bezorgen of onaangepast gedrag vertonen. Zowel New Labour van Blair als de Convervatives voeren nu actie rond ‘Respect Action Plan’ of ‘Real Respect’-agenda. Bij New Labour gaat het vooral om repressief optreden bij overlast of als bijv. ouders hun ouderlijke plichten niet vervullen.

Bij de Conservatieven gaat het ook om alles wat sociale samenhang en samenhorigheid bevordert.

Respect was voor CD&V een sleutelwoord in de verkiezingscampagne van 2004 maar te weinig uitgewerkt en met te weinig follow-up.

In Vlaanderen vandaag is er nog teveel schroom omdat we nog altijd gevangen zijn in het politiek-correcte denken. Bij ons staat het individualisme nog centraal en niet het verantwoordelijkheidsgevoel.

Respect moet ook hier een sleutelwoord worden. Als CD&V het niet verder uitdraagt, zullen anderen het binnenkort of later doen. Gewoon omdat zonder respect samenleven een hel wordt. De rellen in Frankrijk in december jl. bewijzen dat. Respect ligt echt in de christendemocratische cultuur van rechten en plichten.

20/12/2005

ONVERSCHILLIG, ONMACHTIG EN ONBEHAGEN

Vorige week riep het ABVV het einde van de vijandelijkheden i.v.m. het zgn. Generatiepact uit. Minder dan twee maanden na een betoging die haast 100.000 mensen op de been bracht. In de meest recente opiniepeiling laat het ‘pact’ geen sporen na. De VLD hoopte door haar macho-houding (‘brugpensioen is op 60 jaar’, wat geenszins juist is) vooruit te gaan en de SP.A vreesde het ergste omdat ze onhandig Verhofstadt had laten betijen en omdat ze in conflict gekomen was met haar stamkiezers. Afgaande op die peiling is het water rimpelloos.

De bevolking reageert gelaten op die ‘hervormingen’ deels omdat ze zo beperkt zijn dat ze weinig mensen raken en deels omdat men al lang weet dat vervroegd uittreden op 58 jaar gemiddeld gewoon niet houdbaar is.

De kiezers worden nog minder beroerd door politiek gestook rond enkele punctuele thema’s in de Vlaamse meerderheid. Velen doorzien al die manoeuvers en denken er het hunne van.

Er is vandaag tegelijk een zee van onverschilligheid en een ondergronds algemeen onbehagen waardoor het Belang de grootste politieke partij in Vlaanderen is. Het is een politiek én een beschavingsverschijnsel. Op dat laatste heeft de politiek geen vat. De grootste vijand van de democratie heeft geen politieke maar morele en culturele oorzaken.

Waar gaat onze samen-leving heen? Wat is nog de moeite waard ? Wie mag men nog vertrouwen ? De niet-gestelde vragen zouden ook kunnen zijn: ben ik nog te vertrouwen? Breng ik voldoende respect voor de andere ? Het verhaal van rechten en van plichten.

15/12/2005

DE JEUGD EN DE DOOD

De terechtstelling van Williams riep in mij een herinnering op van mijn jongste jaren. In het voorjaar van 1960  - ik was toen 12 jaar en in de ‘zesde’ Grieks-Latijnse – volgde ik met enkele klasmakkers de laatste maanden van Caryl Chessman, die eveneens terechtgesteld werd in San Quentin. Chessman bracht meer dan 10 jaar door in de dodencel. In die periode was ook hij een ander man geworden, had gestudeerd en gepubliceerd. De toenmalige gouverneur Brown sr. beval uiteindelijk de executie. Mijn vrienden en ik waren aangeslagen. Sinds die tijd ben ik een felle tegenstander van de doodstraf, waar ook ter wereld. Het leven is heilig ook al is het tijdelijk of precies omdat het tijdelijk is. Ik begreep en begrijp niet hoe ‘christelijke’ bewindslieden voor de doodstraf kunnen en konden zijn. Het unieke individuele leven van iemand moedwillig beëindigen omwille van een misdaad is voor een mens een te grote verantwoordelijkheid. Daarvoor is de dood te absoluut. Vergeven en verzoenen is een echt christelijke deugd, zeker als men beseft dat de stichter van het christendom zelf (onschuldig) is terechtgesteld !

Jaren later (1969) beluisterde ik op plaat het concert dat Johny Cash gaf in de gevangenis van San Quentin. Het meest beroemde was “San Quentin, I hate every inch of you”.

Williams is dood. Chessman ook. De dood is altijd nutteloos maar voor mij is hun dood niet volledig zinloos.

17/11/2005

ETHISCH MINIMUM

De gezondheidssituatie in Congo is huiveringwekkend en de kans is groot dat duizenden de winter in Kasjmir niet zullen overleven. En toch zal er niet veel of, in elk geval, onvoldoende hulp geboden worden.

Men moet het woord ‘ethiek’ niet te pas en te onpas in de mond nemen. Degenen die dat vaak doen, hebben meestal zelf een tekort aan ethiek. Maar er is een ethisch minimum, een peil waaronder men niet gaat. Dat is in Congo en Kasjmir bereikt. In een ‘globale’ wereld is er zelfs geen verontschuldiging meer. Een morele fout (‘een zonde’) wordt niet zozeer begaan door wat men verkeerd doet, maar door wat men verzuimt te doen. Schuldig verzuim.

25/10/2005

ANGST EN BEVEN

Toen ik twintig jaar geleden schreef over de onzekerheid van de westerling, werd ik als een ‘cultuurpessimist’ beschreven. Vandaag ben ik niet alleen meer. Maar angst en onzekerheid worden nu vooral sociaal-economisch geduid : de onzekerheid over jobs, bedrijven, pensioenen. De vrees voor de mondialisering van onze economie, de migratiestromen, het wegtrekken van investeerders (delocalisaties). Natuurlijk is dit belangrijk maar de verklaring voor angst is te eenzijdig economisch (economisme). De onzekerheid heeft ook te maken met de vereenzaming in onze zgn. samen-leving, het wegdeemsteren van familiale banden en verbanden, het wegkwijnen van religieuze of ideologische overtuigingen. Het heeft ook te maken met de catastrofe-berichtgeving in de mediajournaals. Het is alsof vloedgolven, vogelpest, terreuraanslagen alles overheersen. Op de duur ontstaat een soort einde-der-tijden (apocalyptisch) levensgevoel. Het antwoord op onzekerheid wordt dan het zich vastklampen aan wat nog zeker is of wat men zeker wil worden. Daarom wordt de westerling ‘conservatief’: hij wil houden wat hij heeft. Zijn ‘verworven rechten’. Op termijn gaat hij nog meer verliezen, maar ‘in the long run we are all dead’ (Keynes). Dus telt die lange termijn minder.

De mens is van nature een bang en broos wezen. Hij doet zich graag vrolijk, stoer en zegezeker voor, maar ook dat is schijn. Zijn is schijn.

20/06/2005

VERDRAAGZAAMHEID

Ik hield tijdens het weekend twee kleine gelegenheidstoespraken.

De eerste bij mij toetreden tot de ‘Orde van de Prince’, waar mijn ouders ook lid van waren.  Ik sprak er over de keuze van Willem van Oranje ‘Amicitia et Tolerantia’, ‘Vriendschap en verdraagzaamheid’. De Orde werkt in de geest van de cultuur van de Nederlanden en van dat woord van Oranje.

Ik vertaalde de twee kernwoorden niet in een grootsprakerige zin maar paste ze toe op het dagdagelijkse. Vriendschap is zo zelden (‘hetzelfde willen, hetzelfde niet-willen’) dat men dat niet mag eisen in een vereniging. Vriendelijkheid tegenover mekaar, eerder dan vriendschap. Verdraagzaamheid ook tegenover elkaar in het leven zoals het is en niet alleen de verdraagzaamheid tussen protestanten en katholieken (zoals ten tijde van Oranje) of tussen vrijzinnigen en gelovigen, tussen moslims en de moderniteit, maar tussen mensen met hun hebberige, kleingeestelijke of genereuze neigingen. In die zin ben ik een post-modernist !

Het tweede toespraakje was bij de bijeenkomst van mijn retorica na veertig jaar. We komen om de vijf jaar bijeen.

Het thema was ‘verdraagzaamheid’. Mijn humaniora bij de jezuïeten stond er bol van. Onze leraar ‘Frans’ was ook aanwezig. We lazen Sartre (‘la nausée’) en Camus (‘L’Homme révolté’), de filosofe Simonne Veil, Vercors e.a. Onze leraar-priester las het toneelstuk van Hugo Claus voor ‘Een bruid in de morgen’ (een verhaal van incest). Mijn poësisleraar, een jezuïet, vroeg me in 1963 een voordracht van 50 minuten te houden over Marx. ‘Jij wordt toch nooit marxist’, zei hij. Gelijk zou hij hebben. Mijn vriend-klasgenoot mocht spreken over Salazar, de Portugese premier-dictator. De jezuïeten in Brussel leefden in de geest van het Tweede Vaticaans Concilie: christelijke eigenheid maar ook openheid. Ik keek dan ook vreemd op telkens een leeftijdgenoot traumatisch ‘zaagden’ over de bekrompen tijd van zijn humaniora.

Een positief weekend dus, zeker voor wie zich naar het woord van Rimbaud ‘un fils du soleil’ mag noemen.