REIS IN RWANDA

Van 28 oktober tot 7 november was ik in Rwanda. Ik was er nooit eerder. Het doel was kennismaken met de projecten van een zuster van Sint-Franciscus uit mijn streek. Op haar 84 jaar vergezelde zij mijn vrouw en ik bij bezoeken aan scholen, gezondheidscentra, parochies, dorpen in de heuvels, zusters die gevangenen bezoeken en helpen e.a. Anders dan bij officiële reizen waar men alleen ziet wat de overheden u willen laten zien, kon ik me een geschakeerd beeld vormen in alle hoeken van het land. Door een reeks toevallige omstandigheden had ik toch een aantal gesprekken met hoge vertegenwoordigers van het regime. En toch komt men buiten met meer vragen dan antwoorden. Ik behoor dus niet tot degenen die na enkele dagen (officieel) bezoek zelfverklaarde experten worden.

Rwanda is in elk geval, zoals vele arme landen – zeker de Afrikaanse – vol tegenstellingen. De armoede op de (tien-)duizend heuvels is extreem. Het is een overlevingseconomie met nog somberder vooruitzichten door de blijvend sterke bevolkingsgroei. Daartegenover staat de expansie van de enige stad van het land, de hoofdstad Kigali. Maar binnen de stad zelf zijn de inkomensverschillen erg groot. Wat steeds opvalt in arme landen is een zeer beperkte, maar hoogtechnologische dienstensector en de voormiddeleeuwse landbouweconomie. Natuurlijk is er vooruitgang maar het inkomen per hoofd blijft onder het peil van vóór de genocide (1994) en toen was Rwanda één van de armste landen ter wereld.

Rwanda is een sub-Saharaland en dus getroffen door HIV en aids. De internationale gemeenschap stelt massaal geneesmiddelen (gratis) ter beschikking zonder dat de ziekte helaas afneemt en terwijl andere ziekten (zoals malaria) talloze slachtoffers blijft maken. Wie gezondheidscentra bezoekt, valt de inzet van de mensen op maar ook de enorme onderbestaffing en vooral het tekort aan instrumenten en toestellen, zeker bij defecten. De katholieke instellingen zijn dan nog beter gesteld dan de publieke sector, dixit de overheid zelf.

Wat speelt zich in de hoofden en harten van de Rwandezen – in de twee etnieën – af na al wat er is gebeurd in 1994 ? In elk geval is er een zeer sterke uitbreiding van allerhande ziekten die voortkomen uit traumatismen uit de genocide. De explosie van het aantal religieuze sekten is een teken van de grote ontreddering in het land. De katholieke Kerk vormt net geen meerderheid meer in het land. Volksrechtbanken (gacaca's) spreken recht maar in welke mate is dat verzoenbaar met een minimale rechtsstaat ? Wat is er op korte termijn belangrijker : politieke stabiliteit of democratie ? En is op langere termijn democratie en machtsdeling geen voorwaarde voor duurzame stabiliteit ? Hoe zullen jongeren reageren : in de scholen in de steden verandert de mentaliteit zeer snel in de richting van de moderniteit. Tussen hun weinig ontwikkelde ouders op de heuvels en henzelf, jongens en meisjes, groeit een afstand. Hopelijk zal onderwijs mensen voortbrengen die minder etnisch manipuleerbaar zijn.

Ik schreef hier maar een paar 'indrukken' neer. Een bijzondere indruk maakte het monument voor de tien gesneuvelde Belgische blauwhelmen en het memoriaal voor de genocide in Kigali. Ik was regeringslid ten tijde van de genocide.

GOODMORNING ICELAND ! (Peter Van Rompuy)

Ik ben net terug van een weekje IJsland met de familie. Samengevat: slecht weer, slecht gegeten en  duur. Ik was zelfs eerst van plan er niets over te schrijven, maar heb toch maar weer mijn kar gekeerd ... we landden in Reykjavik, wat oud Noors is voor “smoky bay” omwille van de vele geisers. Hier is geen sprake van het onophoudelijk zweten van in Vietnam. In de zomer bedraagt de gemiddelde temperatuur hier nog geen 13° C. In de winter duurt de dag soms maar 3-4 uur. De hitte komt hier niet van de zon, maar uit de grond. Maar daarmee redden ze het blijkbaar niet. Met als gevolg dat IJslanders immens veel lezen, vooral sprookjes. 53% van hen gelooft in sprookjes en 5 % beweert al een elf, trol of ander lid van de ‘hidden people’ gezien te hebben. Als je daar de immer verrassende natuur van IJsland mee mixt, begrijp je waarom!

We stappen uit het vliegtuig en in een Jeep met wielen van een dikke meter hoog, een noodzaak om dit vulkanisch eiland te doorkruisen. Thomas heeft voor de gelegenheid een cowboyhoed meegenomen en herdoopt zichzelf al snel tot ‘outback jack’, door mij kort daarna voorzien van het epitethon “rougher than nature, colder than ice”. Maar we beginnen de reis eerder laid back, in de ‘blue lagoon’: een melkwit zwembad verwarmd door een geiser, ruikend naar de rotte eieren, met water vaag smakend naar urine, waar iedereen een wit masker draagt dat bestaat uit een zalf die je huid zachter maakt. Je wint hier in 60 min drie jaar van je leven terug. De grens tussen werkelijkheid en sprookje werd vanaf de eerste dag dus al onscherp. We overnachten in Hveragerdi, waar we ’s avonds “hot pot”-en. Een grote badkuip wordt verwarmd door een geiser tot een aangename 44°C ... wat schnapps, een sigaretje, ... terwijl rond je hoofd de wind huilt!

De volgende dag rijden we naar Hveravellir, een surreëel landschap van kleine, witte of vuurrode, onophoudelijke stomende geisers met in het midden een natuurlijke hot pot ... only in Iceland! ’s Namiddags bezoeken we een veel grotere geiser die elke 3 minuten 10 meter hoog klaarkomt.

De dag erop bezoeken we het gehucht Thingvellir, temidden een landschap dat doet denken aan het Nieuw-Zeeland uit Lord of the Rings, iets minder wijds, maar specialer (gletsjers, kraters, lavavelden, geisers, ...) en misschien zelfs nog mooier, but definitely beyond Jurassic Parc! (De foto’s zijn er het beste bewijs van!). We rijden dwars door ‘Mordor’, met zijn kale lavavelden, bergen en rokende geisers.

Een etmaal later staan we in Landmannalaugar en de Ljotipollur krater (zelfs de taal is net Elfish, Tolkien heeft het niet ver gezocht), ook hier ligt een hotpot waar, als je je vingers in de grond boort, al na een paar centimeter voelt hoe heet de aarde er net onder wel is, bangelijk!

Ook de berg Laki wordt met de jeep overwonnen. Het uitzicht op de top is ongeëvenaard. Een zicht op twee gigantische gletsjers, waarvan één haast groter dan alle gletsjers in Europa samen, beide verbonden door een lange rij aan uitgedoofde vulkaankraters op de plaats waar de Noord-Atlantische een Eurazische aardkorst tegen elkaar opbotsen ... Daarenboven is de lucht in IJsland zo proper dat elk zicht nog veel scherper lijkt. Onderweg picknicken we aan een rivier uit Elfenland, bezaaid met Syberische bereklauw en een ongelooflijk dikke laag mos.

Het barre klimaat zorgt er niet enkel voor dat er niet veel IJslanders rondlopen, maar ook weinig dieren, de overpopulatie aan trollen niet meegerekend. De enige dieren die we hebben gezien zijn zeehonden in een gletsjermeer temidden van helblauwe ijsschotsen en de wereldberoemde IJslanders, die opgeschoten pony’s. Deze paarden zijn gekend omwille van een speciale tred die ze reeds van bij de geboorte beheersen, de tölt. Een soort draf waarbij het paard als het ware over de grond zweeft en je dus niet op en neer wordt gegooid in het zadel. Tijdens de tölt kun je zelfs een pint drinken zonder te morsen. We doen een toerke te paard en ik tracht “Tira” dan ook in tölt te zetten, zij dacht er anders over ...

De ijzige kou eist zijn tol: het geplande sneeuwscooteren gaat niet door omwille van een  sneeuwstorm op de gletsjer. Op de terugweg blijkt dat het wel degelijk geen goed idee was te willen scooteren, de wind gaat zo hard tekeer dat het water in de watervallen weliswaar de duik naar beneden inzet, maar geen enkele druppel raakt ook de aarde. De wind doet de watervallen gewoon omhoog stromen (“stemloos roept hij, vleugelloos vliegt hij, tandenloos bijt hij” Tolkien’s definitie van wind) ... only in Iceland! Dit land is werkelijk betoverd. In de reisgids staat dat er nog steeds IJslanders zijn die “met gebalde vuist” bidden tot Thor, oppergod van de donder! Ik begin het te begrijpen, maar wat wil je als je opgroeit in dit eigenaardig land. Het is geboren uit twee aardkorsten die zich tegen elkaar aan drukken. Het wordt gevormd door hitte uit het diepste der aarde en een landschap gepolijst door gletsjerijs. Het is dun bevolkt door vikingen, die geboetseerd zijn door een bar klimaat en een harde realiteit. Deze vikingen zijn dan weer zelf de scheppers van een rijke fantasiewereld aan trollen. Een jong land - slechts 3 miljoen jaar oud - bewoond door eeuwig levende elfen. Een eiland waar de stervelingen één van de oudste levende talen ter wereld spreken. Het is verstoken van natuurlijke grondstoffen, economisch enkel overlevend door de visvangst en door energie te putten uit onderaardse hitte. Een land als een vat vol tegenstrijdigheden, gevormd door het onderaardse, bevolkt door buitenaardse wezens met een bovenaards mooi landschap. Een eiland als een gebalde vuist aan extremen, waar mythen en sprookjes geboren worden, betoverend mooi! Als je nu nog niet begrijpt waarom ik er toch maar een reisverslag aan heb vuil gemaakt ... (Klik hier voor FOTOS)

Water wil vallen.

Wind waaiert het luid juichend

ver hemelwaarts uit.

Haiku van Herman

 

… uitgestrekt naar de staalblauwe hemel

Bedwongen door de vastheid van het wolkendek.

En een éénzaam schaap staat alleen in de

onmenselijk schemerrode vlakte en fluistert tot

zichzelf bemoedigende woorden die de wind ontvoert

en meedraagt over de versteende vlakte om dan

op het 28e mos uit te doven

waar een eenzame bloem groeit.

‘Stream of consciousness’ van Thomas

http://users.pandora.be/petervanrompuy